Terugblik: wat heeft citizen science nodig aan open science-infrastructuur?

Citizen Science Nederland
19 oktober 2026 13:02

Op 25 september 2026 organiseerde Open Science NL een online sessie over de behoeften van citizen science en praktijkgericht onderzoek aan digitale infrastructuur. Frederike Schmitz (programmaleider Citizen Science & Maatschappelijke Betrokkenheid bij Open Science NL) heette iedereen welkom. Ze vertelde dat Open Science NL de tweede ronde van de Open Science Infrastructuur-call heeft geopend. In de eerste ronde werden maar weinig voorstellen uit citizen science en praktijkgericht onderzoek ingediend. Deze sessie was daarom bedoeld om het gesprek op gang te brengen: wat betekent open science-infrastructuur voor citizen science en praktijkgericht onderzoek? Wat gebeurt er al, en waar liggen kansen?

Wat zijn open science-principes en hoe ziet de nieuwe call eruit?
Jeroen Sondervan (programmaleider Scholarly Communications bij Open Science NL) vertelde over open science, open science-praktijken en -principes, en over de Principles for Open Scholarly Infrastructures (POSI), het kader dat in de call wordt gebruikt. Hij lichtte toe wat er nieuw is in deze ronde, liet voorbeelden zien van citizen science-infrastructuren die in de eerste ronde zijn gefinancierd, en gaf de tijdlijn van de call:

• 26 oktober 2026, 13:00 tot 17:00: online oriëntatiesessie
• 3 november 2026, 14:00: deadline voor de intentieverklaring, waarin de hoofdaanvrager het voorstel schetst
• 2 december 2026: verplichte samenwerkingsworkshop in Utrecht voor hoofdaanvragers
• 13 april 2027, 14:00: deadline voor het volledige voorstel

Welke infrastructuren zijn er voor praktijkgericht onderzoek?
Rob Speekenbrink (communitymanager Publinova bij SURF) presenteerde Publinova, het landelijke platform voor open praktijkgericht onderzoek. Hij vertelde hoe het platform is ontstaan en welke informatie je er vindt: organisaties, projecten, producten en mensen. Ook deelde hij een visie op open onderzoeksinformatie en presenteerde hij MORIS (Modular Open Research Information System), een gedeelde oplossing om onderzoeksinformatie uit praktijkgericht onderzoek te registreren en te delen.

Sarah Coombs (open science-adviseur bij Saxion en inhoudelijk coördinator bij het Digital Competence Center Praktijkgericht Onderzoek, DCC-PO) vertelde over de doelen en diensten van het DCC-PO en hoe het is opgebouwd uit roadmaps, expertteams, projecten en werkgroepen. Ze liet concrete resultaten zien, zoals handreikingen en templates, en benadrukte dat de dienstverlening en de ondersteuning van netwerken verder geprofessionaliseerd moeten worden.

Uit de discussie: krijgt alles wat in Publinova staat een DOI? Als een DOI is aangemaakt en het item in een repository staat, toont Publinova die. Publinova maakt (nog) niet zelf actief DOI’s aan voor alle output.

Welke citizen science-infrastructuren zijn er in Nederland?
Henri de Ruiter (RIVM) presenteerde Samen Meten. Het meten van luchtkwaliteit is vastgelegd in Europese wetgeving, maar steeds meer burgers meten ook zelf hun leefomgeving. Samen Meten onderzoekt hoe die citizen science-data kunnen bijdragen aan officiële monitoring, en biedt tegelijk een sociale ruimte waarin citizen scientists en instellingen elkaar ontmoeten: een sociaal-technische infrastructuur. Als mogelijke volgende stappen noemde hij uitbreiding naar nieuwe thema’s (zoals temperatuur), het integreren van tools voor bijvoorbeeld analyse, en de stap van data naar gezamenlijke kennisinfrastructuren.

Nienke Nijhof (UMC Utrecht) presenteerde het PLUM-platform (Patient signaLs United in a Metabase), een van de citizen science-infrastructuren die in de eerste ronde van de call financiering kreeg. PLUM brengt signalen van patiënten in kaart en maakt ze toegankelijk en bruikbaar, want “we stellen vaak steeds dezelfde vragen”. Het platform ordent verschillende bronnen in inhoud en vorm en erkent patiënten als kennisdragers. Ze gaf de zaal een vraag mee: hoe richt je een governance in waarin patiënten een beslissende rol hebben?

Martin Bennink (Saxion) presenteerde OpenTwente, een opstap naar open innovatie voor en door Twente. Het initiatief is ontstaan vanuit makerspaces, STEM-labs en de gemeente Enschede, en wil de kennis en betrokkenheid van inwoners vergroten door onderzoekslabs en makerspaces met hen te verbinden. Dat gebeurt onder meer met protocollen om ruimtes open te stellen, AI-platforms en het opbouwen en onderhouden van samenwerkingsnetwerken.

Uit de discussie:

• Delen burgers die de modellen van het RIVM niet vertrouwen toch hun metingen? Veel mensen delen hun data via Sensor.Community, een vertrouwd onafhankelijk netwerk met een open API dat het RIVM heeft gekoppeld aan het dataportaal van Samen Meten. De meeste sensoren komen van Sensor.Community, dat ook doe-het-zelfhandleidingen heeft voor het meten van geluid en luchtkwaliteit. Het RIVM schrijft niet voor hoe mensen moeten meten, en alle data zijn realtime zichtbaar, zodat iedereen kan zien dat er niet met de data wordt geknoeid. Dat geeft de data van burgers ook legitimiteit. Bekijk het netwerk op de website van Sensor.Community: https://sensor.community/en/
• Hoe ga je om met ruis in de data? Het RIVM kalibreert de data, maar deelt zowel de ruwe als de gekalibreerde metingen. Elke sensor krijgt een plausibiliteitsscore als indicatie van de kwaliteit. De beste manier om het vertrouwen in de infrastructuur te vergroten bleek wel het directe contact met citizen scientists.
• Is er informatie over open hardware? Er werden verschillende bronnen gedeeld, zoals de website van de Open Science Hardware-community: https://opensciencehardware.org/, de Gathering for Open Science Hardware (GOSH) en de SensorThings-standaard van OGC: https://ogcapi.ogc.org/sensorthings/. Open Science NL heeft in het huidige werkprogramma aangekondigd dat het de open hardware-community in Nederland gaat ondersteunen. Meer daarover volgt later.

Inspiratie uit Europa
Fermin Serrano Sanz (Ibercivis, coördinator van het RIECS-concept) presenteerde de weg naar een pan-Europese onderzoeksinfrastructuur voor excellente citizen science. Hij schetste de versnippering op het gebied van technologie, data, middelen, gemeenschappen en governance, en het belang van ondersteuning op het niveau van een onderzoeksinfrastructuur. RIECS wil een ESFRI-infrastructuur worden (European Strategy Forum on Research Infrastructures): een gedeelde, publieke sociaal-technische infrastructuur met gefedereerde capaciteit. Citizen scientists zijn daarin gebruikers, leveranciers van middelen én deel van de governance. RIECS zit nu in de tweede fase en heeft al een eerste catalogus van diensten, middelen en functionaliteiten verzameld.

Vragenronde met experts
Tijdens de vragenronde stonden Rob Speekenbrink (SURF), Colette Bos (eScience Center), Margaret Gold (Citizen Science NL), Sarah Coombs (DCC-PO) en Angelica Maineri (ODISSEI, Open Data Infrastructure for Social Science and Economic Innovations) klaar om vragen te beantwoorden. Ondertussen vulden deelnemers een Padlet met initiatieven en belangrijke bouwstenen voor citizen science-infrastructuur.

Deel je behoeftes met de community

Aan het einde van deze call, deelde Margaret Gold de Padlet waar iedereen zijn bronnen, behoeftes en vragen kan delen. Hier kan gekeken worden naar eventuele overeenkomsten om gezamenlijk een voorstel in te kunnen dienen. Bekijk de Padlet, voeg jouw behoeftes toe en neem contact op met andere (zie "Collaborators board"): https://padlet.com/CS_LAB/CSNL_Infrastructure. 

Lees meer over de call en de voorwaarden op de website van Open Science NL: https://www.openscience.nl/calls/open-science-infrastructuur